Szachy - strategiczna gra planszowa dla dwóch graczy. Rozgrywana jest na 64-polowej szachownicy, za pomocą bierek (pionów i figur).
Podstawy:
Pola mają naprzemienne kolory, które niezależnie od rzeczywistych nazywane są białymi i czarnymi. Podobnie bierki gracza zaczynającego nazywane są białymi, a gracza drugiego czarnymi. Gracze kolejno wykonują ruchy, dopóki nie zostaną spełnione odpowiednie warunki.
Bierki:
Bierka | Wartość | Ustawienie (białe) | Ustawienie (czarne) |
Król | - | e1 | e8 |
Hetman | 8 | d1 | d8 |
Wieże | 5 | a1 i h1 | a8 i h8 |
Gońce | 3 | c1 i f1 | c8 i f8 |
Skoczki | 3 | b1 i g1 | b8 i g8 |
Piony | 1 | a2 - h2 | a7 - h7 |
Ruchy podstawowe:
- Król może ruszać się o jedno pole w poziomie, pionie lub na ukos. Najwyżej raz w grze każdy z króli może wykonać specjalny ruch zwany roszadą.
- Wieża porusza się o dowolną liczbę wolnych pól w poziomie i pionie; porusza się ona również podczas roszady.
- Goniec może ruszać się o dowolną liczbę wolnych pól po przekątnych.
- Hetman porusza się o dowolną liczbę wolnych pól w poziomie, pionie i na ukos.
- Skoczek rusza się na najbliższe pole nie znajdujące się w tym samym rzędzie, kolumnie lub przekątnej; innymi słowy poruszają się one o dwa pola na kształt wieży, a następnie jedno pole prostopadle do tego kierunku. Ruch skoczka nie jest blokowany przez inne bierki.
- Pion ma najbardziej rozbudowane zasady poruszania się:
- Pion może poruszyć się o jedno pole naprzód, o ile nie jest ono zajęte. Jeżeli nie wykonano danym pionem posunięcia, to w pierwszym ruchu ma on możliwość wykonania ruchu o dwa pola naprzód, o ile żadne z tych pól nie jest zajęte. Pion nie może ruszać się do tyłu.
- Piony są jedynymi bierkami, które biją inaczej niż się poruszają. Mogą one zbić wrogą bierkę, jeśli znajduje się ona na jednym z dwóch pól sąsiadujących w poziomie z polem przed nimi (tzn. z pól na ukos przed nimi), lecz nie mogą się tam ruszyć, jeśli pola te są wolne.
Ruchy specjalne:
Roszada - składa się z wykonania posunięcia króla o dwa pola w stronę wieży, a następnie umieszczeniu wieży po drugiej stronie króla na polu z nim sąsiadującym. Roszada jest możliwa wyłącznie wtedy, gdy spełnione są wszystkie poniższe warunki:
- król jak i wieża biorąca udział w roszadzie nie wykonały jeszcze posunięcia;
- między królem a wieżą nie ma innych bierek;
- król nie może być szachowany, nie może przechodzić ani zakończyć ruchu na polu atakowanym przez bierkę przeciwnika;
- król oraz wieża muszą znajdować się w tym samym rzędzie
En passant (Bicie w przelocie) - Jeśli gracz A wykona ruch pionem o dwa pola, zaś gracz B ma piona w piątym, patrząc z jego perspektywy, rzędzie i sąsiadującej kolumnie, to pion gracza B może zbić piona gracza A tak, jak gdyby wykonał on posunięcie o jedno pole.
Promocja piona - jeśli pion osiągnie ósmy rząd, to wówczas jest on promowany (zamieniany) na hetmana, wieżę, gońca lub skoczka tego samego koloru, przy czym wybór zależy od gracza.
Szach:
Jeżeli gracz wykona ruch, w którym grozi królowi przeciwnika zbiciem, to mówi się, że król jest szachowany. Szachem nazywa się taką pozycję, w której jedna lub więcej bierek przeciwnika może teoretycznie zbić króla w kolejnym ruchu. Obowiązkiem gracza, którego król jest szachowany, jest wyeliminowanie w kolejnym ruchu zagrożenia zbiciem; gracz nie może pozostawić swojego króla szachowanym po zakończeniu swego posunięcia.
Zakończenie partii:
Zwycięstwo jednego z graczy:
- król przeciwnika jest zmatowany(gracze nie ma sposobu obronienia się przed szachem),
- przeciwnik poddał partię,
- przeciwnik przekroczył czas na wykonanie określonej liczby ruchów.
Remis:
- na planszy wystąpiła sytuacja patowa - jeden z graczy nie może wykonać żadnego poprawnego posunięcia i jego król nie jest szachowany,
- żadna ze stron nie ma „materiału” wystarczającego do zamatowania króla przeciwnika,
- powstała tzw. martwa pozycja - sytuacja w której żaden z graczy nie może doprowadzić do mata,
- gracze uzgodnili remis.
Gracz może się również domagać remisu w sytuacji gdy:
- wykonano 50 kolejnych posunięć przez obu graczy bez zbicia żadnej bierki i ruchu pionem,
- na szachownicy po raz trzeci nastąpiła ta sama pozycja.